moth11

rum accenfusdefiderio, infigni triremium Melitenfium commodo, fupramemo-

ratoHaffiae Landgravio tunc temporis Archithalaflb, conatus meos pro eo quo

in me meaque f^udia ferebatur affe(3:u ardenter promovente , infi;itutum meum

profecutus fum ; & ante omnia , quod maxime defideraram , ^tnam , omnium

prodigioforum in univerfa Sicilia fefe exerentium eff^e6iuum fontem , confcendi,

utadmiranda, quaedeeoomniumfeculorum Hiftorlci fcripierant, proprio expe-

rimentoKv '"^^ oti;'S'v]/<cM'comperirem,- DeindeiEtoIiasfiveHephaeftias Infuias,

& pra; caetcris Stron^ylum , & quem Vulcanum vocant , Fretum quoque Mamertimm

ob incredibiles geftuum reciprocationcs, nonminuspericulofum,quamnaufragiis

infime , triduano fcrutinio , fummo ftudio exploravi ; praeterea hmofg&ScylU Lha-

r)bdifquc miros motus , ebuHitionumque viciffitudines, fingulorumque fympto-

matum ratione«i,tanquam inftitutomeooppid6confentaneas,ingenti mentisaeftu,

seftu Scyllaeo forfan non minori , difcuffi. Quaecunque vero ftupcnda in fingulis oc-

currebant,palimpfeftocommifladomumredux, cxa^arationis trutina pondera-

tas expendi , quae & LeBor in hujus Operis decurfu ad fufcepti operis compro-

Hifce omnibus rite obfervatis, placuit Divinae bonitati, aliud mihi aperire thea- trum,& formidabile ac prorfus funeftis tragicifque cafibus refertum, non utique alio fitie, quantum ex mea parte, nifi ut vifa ineffabili irati Numinis in Natura ope- rantis potentia, argumentum meum,non iis tantum, quae curiofioris animi pruritum demulcerent , fed quae timorem D e i & occultas judiciorum abyflbs intimis pedoris mcdullisinferercnt ,copiofafegete amplificarem: dum enim expeditisterra, mari- queobfervationibus, Romam rediturus, opportunamitinerisaufpicandioccafio- nem opperirer , nefcio fane qua providentia fadum fit , ut tanto tempore Meffanae contra voluntatem meam detentus , in tanta atque adeo multiplici difccdendi opportunitate , omnis nihilominus opportunitatis inops , femper reftiterim. £t quemadmodum occultas Divinae providentiae femitas , quibus mortales impro- vidos , plufquam patcrna cura & follicitudine j ducit , fatis mirari non pofTu- mus , ita quoque eas , utpote ab humani ingenii limitibus remotiffimas , inve- ftigare minime conceffum eftj Veritatis tamen lumen tum primiim nobisobori-

P R iE F A T I O. tur, ubi nos ex variis eventuum cafibus , c variis rerum difcriminibus erepto^ ad ejus immenfam bonitatem pietatemq|ue,qua unice fulcimur, internis mentis oculis converterimus , quod &exdi(9:a meain Meflanenfi portu moraluculenter patuit j certe apparebat , Deum O vt. M a x. nonfolum fecutorum ac jam jam impendentium malorum me teftem oculatum,fed & ad nominis fui gloriam, meae- que probationem fidei , earundem quadantenus participem fieri voluifle , ut ni- mirum eas calamitates, quasomnibus retrofeculis necAfia, cum duodecim ejus primariae urbes olimconciderunt; necltalia unquamaccidiflelegjt majores ; cum nimirum exiguo temporis fpatio, tota pene citerioris Calahria portio in vafl:itatem abiit, non folum fcriptis meis narrare, (ed &de pcriculis, & imminentis mortis anguftiis,eorum, qui infimili flatuconftituuntur, proprioexperimentoindicare poflTem. Itaque res ita fe(e habuit.

T)e horrendis Terrae motibus , Jnnoi6i%. in Calabria exortis^

ciuihus auatuordecim dierum Jpatio AuBor magno vit^ fua periculo

EGo itaque Anno i6g8. una cumduobusReligiofistertiiOrdinis^^.FMrayc/, aliifque duobus ficcularibus condu£^a cymba , 24 die Martii McflTana folven- tes; eo ipfo die Pelorum Siciliae promontoriumattigimus, ubi triduum fufiinen- tes, cum nullo non calamitatis genere confliximus, adeo omnes loci^ aerifque injuriae: in nos confpirafie videbantur; eranc autem haic omnia futurae tragcediae quxdam veluti projcenia ; femelatque iterum difceflTum tentavimus, fed fruftra, femper in eundem locum repulfi, ciim invito mari, tum occulta Dei manu, ut pofteapatuit, nos remorante , reverfi fuimus; quod nifi fa6ium efl[et , omncs nos in S.Eufihemia, quo propcrabamus, & ubi negotiorum caufa aliquantifper fubfi- fterecogitabamus, manfifletiepulchrum; undeexhacmirabili Divinaeproviden- tiaedifpofitionedidicimus, quamfaepehomonefciat, quid petat? & quam vanae & caducas hominum, nifi Divinae voluntati fubmittantur fulcianturque, fintdi- fpofitiones Illuceicente itaque die Sabbathi palmarum , quas erat 27 Martii , nos diuturniores morae pertaefi violentam quafi profedionem occepimus. Mare eo ipfo die praeter iblitum aeftuabat, & ingeUtes circa Scyllx potifljmum locum tot naufragiis infamen, vortices turbinato deicenfuagebat, itaut nonnobis tantum, fed & plerifque nautis res iniblita horrorem incuteret. Contrario itaque nobis ma- ris aeftu phafelum verfusTyndaridas feuMylas direximus, ut inde proruente Eu- ronoto , breviori & rediori tranfitu per Sinum Cujacium ad littora Calahri^ propel- leremur; atubi pun(3:um illud maris, quod Liparas inter, Mylas & Promonto- rium Vaticanum ferme medium eft , attigimus j Ego j^tnam Sc Strongylum diligen- tius intuitus, eos ingentes fumorum globos, montium adinftar, praeter iblitum eru61:are notabam, quibus longe lateque difFufis, non Lipararum tantiim,fed & Sicilise quoque afpei^us ex oculis penitus tollebatur : augebant horrorem fubterra- nei quidam veluri mugitus, quds percipiebamus, &fragores cum odore fulphu» reo, qui nefcio quid fatale & funeftum infufurrantesintotiusCalabrix&Siciliae exitium, quod parabant, unanimi confenfu conipiraiTe videbantur. Egohujuf- modi impendentium calamitatura prodromis exterritus nautas omnibus, quibus poteram, modis precibufque follicitabam, ut relida or^ Liparitana, Promonto- rium Vaticanum reda petercnt, addens in magnonos difcrimine veriari , ne ma- ris asftu abrepti, iter pararemus irremeabile : Nam Strongyb cura eifemus vicini,

cum tamen utpotefumo obvelatumnoncernebamus, fragores {oliim cumodore fulphureocTraveolente,quem exlialabat, fenfimus: prxterea mare ipfum fer^^ere, & in aqu^ bullientis morem agitari, coelo praefertim (ilente & ferenitate claro, aliafque huiufmodi infolitas alterationes fubire omncs mirabamur: qui tempore pluviaelacumunquamvidit, innumeris bullulis ferventem, is de raaris bullientis fer vore , hoc ip(o tempore judicium formare poterit. Porro cum ;am capiti Vaticano appropinquaffemus, durantibus adhuc iifdem maris fymptomatis, ego futuras calamitatesquafipraefentifcensj ex inaffueta mentis anguftia animum meum con- ftringente, palam fociismeis ingentem mox terraemotum fecuturum, praedixi j imo valde me vereri , ne totus hicpendentium fcopulorumtradusproftratuscor- rueret, ac proinde einonnimium appropinquaremus: augurium probavit even- tus, pofi: duas enim circiter horas , magnam hujus Promontorii partemuna cum vicinis habitationibus concidifle audivimus. >

Interim iter noftrum prolecuti, Trop^am incolumes omnes & fummogaudio tandemappulimus,ignari iis periculis,qu2spaul6ante in fervidomarivixevafera- mus , modo primiim nos infeftandos etfi morti vicinos nos efle, coelo prxfertim le- reno,& fine nube ulla, ne quidem fiifpicari poteramus. Veriim enim vero vix Col- legiinoftrilimina fubieram, cumecce fubterraneumeumqueformidabilemadin- ftarcurruumfummavelocitateagitatorumfonum&flrepitum, adeo vehemens & mens & horribilis terrx motus excepit , ut CoIIegium una cum oppido fubjed:o- quemontevelutiinbilancelibrari viderenturj Terra adeo vehementi motu fubful- tabat , ut ego pedibus amplius confiftere non valens , fubito in terram illifus prono vultu profternerer, ea qu3eantemecumanimopr3efenti{centevoIveramipfofa6io incurrens, animamDEo incefTanter^defperatajamvitacommendabam. Oquam inhoc anguftiae pundo omniaMundi gaudia defipiebant : quam uno i^u oculi omnis honor, dignitas, imperium, fapientia, nil aliud nifi fumus, bulla, ftipula a vento rapta etfe videbantur, dum in porta aeternitatis fians, animamcorporeis folutam vinculis ad incorruptibilis vit^ ufuram capeflendam tranfmittere para- rem 5 quod fane ipfo momento contigiifet , nifi Deo Opt. Max. me fin- gulari gratia fua a ruina murorum praefervatum , ad duriora pro Nominis fui honore & gloriafuftinenda deflinarevifumeffet. In hac mcntis lu6i:a, ingentem formidinem cum tegularum cadentium fras;ores , tum fatifcentiummurorumcre- pitus incutiebant , dum quo fugerem , aut qua ex parte me fervare pofTem, ruinam jamjam ex omni parte muris minitantibus, difpicere non poflTem. Re- fumpto tamen animo evafi , ita tamen attonitus , ut cum redditus niihi eflem j fine pileo & pallio me reperirem , quibus tamen recuperatis , fine mora ur- bem fugiens, ad cymbam noftram me contuli , hac eadem mentis confternatio- ne , tum Patres nofiri , tum quotquot me concooiitabantur , laborarunt , dum unufquiique de falute fua follicitus , ut poterat , vitae fuga , veluti muti atque omni vocis ufu deftituti , confulere fatagcret.

Poflero die, qua; erat Dominica palmarum, iter nofirum profecuti,mari fer- vente & mirum in modum tumido1^oc/;ef#^mperveniimis, ad defcenfione fa^ia, febris Terrge recrudefcens , ita ingenti eam concuflit paroxyfmo, ut cymba ob in- gens periculum, quodex intoIerabiliTelluris rabienobis imminebatjrepetenda foret. Erat ibidcm domus vicina peregrinis hofpitibus recipiendis,apta,in quam nos nonnihil quietis capiendge gratia recepimus : at recrudefcente Terr<:e tremore; ego ingentis ruinae nobis imminentis pr3elagus,aperte dixi, qui vitam in tuto collo- caredefideratjismecumlittusrepetat, ac proinde hifce commoti verbis comites continuoreliftadomomefecutifunt. Vixaddimidium Iiorae nobis in littore tom- rnorari conceffum fuit,cum ecce denuo Terra folito majori ferociafaeviens, & com-

P R JE F A T I O. plura ex circumfitis locis, & hofpitium, quod paulo ante deferueramus , vehe- menti infultu concutiens, nonnifi lapidum calcifque acervo poft fe relido, pro- ftravitj gratias proinde, quas potuimus , maximas Divinae Majeftati egimuspquse nos a tam imminenti periculo per occultos inftin6tus eripuerat.

Locum itaquein quo a tanta terrae excandefcentia tutos fecurofque nos confer- varemus,dumqu3erimus, ulterius progreffi, Lo/)i;^/Mw , medium Tropgeam inter, & S. Euphemiam Caftellum pertigimus , ubi favorem ventorum , quo finum transfretare poftemus , operientes , ab una parte mare vorticibus exxftuans, ab altera parte ingens caftellorum pagorumque firages, quo nos verteremus nefcii, incredibilem mctum incutiebant. Hifce calamitatibus dum jat^amur , ego curio- fius intuitus Smngjkm 60 fere milliarium intercapedinediffitum, illum infolito modofurere notavi,totus enim ignibus oppletus videbatur , tanta copia, ut mon- tes flammeos eru(9:are videretur, fpedaculum vifu horrendum , & animo quan- tumvis intrepido formidandum. Interea fonus quidam adinftar tonitrui , veriim ob remotam, quaoriebatur,diftantiam, paulo obtufior percipiebatur , qui tamen femper majus majufque in fubterraneis tuniculis incrementum fumebat, donec locum fubterraneum , cui infiftebamus,tencrec ^ ubi tanto fremitu & indigna- tione concuffit terram , ut pedibus amplius confiftere impotes , arrepto , quo quifque poterat,obviovirgultoautfruticemaritimo, ne membra nimia concufla- tione luxarentur', fuftinere (e cogeretur.

Contigit hac eadem hora res aeterna & immortali memoria digna , fubverfio videlicet celeberrimi oppidi , quod «S. Euphemiam dicunt : Erat hoc in extrema finus ora fitum , fub Equitum Melitenfium jurifdiftione. Cum itaque ad Lopi- cium, exvehementiTerraefubfuItatione, veluti exanimes in terra proftrati , tan- dem fubfidente Naturae paroxyfmo,ocuIis in circumjacentia loca conjedis, ingenti nebula, paulo ante memoratum oppidum circumdatumvidiflemus,resfinepoft meridiem hora tertia pr^lertim coelo fereno mira & infolita nobis videbatur j diffi- pata vero paulatim nebula oppidum qu3efivimus,{ed non invenimus, mirum didu, lacu putidiffimo in ejus locum enato. Quaefivimus homines, qui de infolito rei eventu, nonnihil certi nobis enarrare poflent,{ed formidabilis cafus tantseque ftragis nuncium non reperimus. Nautae ad hoc fpe^aculum veluti attoniti , & incredibili formidineperculfi, projeftis remis tundentes pedora Divinam implorabant Mi- fericordiam , propediem non nifi eandem fbrtem, aut ultimi Judicii diem exlpe- £iaturi. Confortati tandem ac poenitentia; (acramento expiati, D eo duce inter . tumentes maris fludus littus oppofitum tenuerunt, ubi exfcenfione fadia denuo hominesquaefivimus, fed praeter puerum in littore fedentemvelutiftuporcattoni- tum,inventuseft nemo ; hic interrogatusanobis,quidnam S.EuphemU cont\g\&^tl fed muto locuti nihil extorfimus , metus enim vehemens & formidabilis eventus linguamanimumque ita confternarat, ut nec verbis commiferatione plenis, nec ullo charitatis officio ejus animum devincire nobis poflemus j cibum oblatum omnem penitusnimiodolore&moerore oppreflusaverfabatur, digitis foliim ex- tenfis San£i:-Euphemianam cataftrophen innuere videbatur. Confolationis itaque omnis expers, vultuque fubtrifti & capta mente homini fimilis , a nobis recedens in proximam M& fylvam proripuit, nunquam amplius vifus,

Nos itineri infiftentesNicaftrum,Amanteam, Paulam, Belvederiumtranfeun- tes,nil aliudad 200 millia pafluum, nificadaveraurbium, caftellorum ftrageshor- rendas reperimus , hominibus per apertos campos palantibus, & prae timore veluti exarefcentibus j Ultimi Judicii diem jam jam imminere dixifles. His magno noftri ftupore fimul & dolore vifis , tandem inter ingentia aeftuantis maris pericula , in- felici fane itinere Neapolim tandem tenuimus. Quid jam mihi acciderit , fequen- tibus Le£iori paucis exponam.

T>e zfM^ontis Vefiivii , relicjuarumque Injularum exfloratione ab JuSore faBa.

POd tanta mari tcrraque exantlata diicrimina , pofl: exploratam incredibi- lem Naturae in fubterraneis cuniculis operantis pGtentiam,ingens animum meum (iibiit defiderium cQgnofcendi , num Sc FefuVtus nonnulla cum Strongyloy & ^tna occultae negotiationis , in tam potenti Naturae bello , obtinuiffet com- mercia ? Porticum conceffi , ad radices montis fitum oppidum ; hinc fideli & viarum gnaro comite ruftico , opima fane mercede condufio , media node mon- tem per difficiles, falebroias arduafque vias confcendi, cujus craterem cum jam obtinuiflem , horrendum di(9:u , totum igne illuminatum vidi cum intolerabili fulphuris & bituminis ardentis mephiti. Hic prorfus ad inufitatum rei fpedacu- lum attonitus,inferorumdomiciliummeintueri credebain, inquopraeterdaemo- num horrenda phafmata , niladeo aliuddeefievidebatur. Horrendi percipieban- tur montis mugitus & fremitus , putor inexplicabilis, fumi fubfufcis ignium glo- bismixti, quos ex undecimdiverfis locis,tum fundus , tum latera montis continuo eruftabant, identidem me illud eru6i:are cogebant : 0 Altitudo diVmamm fapienti<e & fcientiie Dei , quam incomprehenjlhiks junt Vtce tUiC ! Si potentiam tuam tam formidandisNaturaeportentiscontrapraevaricantishumanigenerismalitiamofien- dis, quid erit in illonoviffimodie,quoTerra ira furoris tui fubmerfa, elementa calore folventur?

Auroraitaque illucelcente, ego,ut totiusinteriorismontisconftitutlonemea, quafieripoterat,diIigentiaexplorarem,locum tutum & ad firmanda veftigia ie- curumelegi, quae erat rupesingens fuperficie plana, ad quam per declive mon- tis aliquoufque aditus patebat,me demifi ; hic deprompto Pantometro montis dimenfionem exorfus, crateris amhitum ^oofere raillia pafiTuum , 800 vero pafllus profunditatem Geometrico ratiocinio continere deprehendi. Mons undique prae- ruptusi nulla,quaaditusadintcriorapatebat,declivitate data, in excavati cylin- dri formam rZeO? "^^? op9cJ?> ambitu fuo defcendebat j & quamvis fundus ocu- lisnofl:ris ftridiori peripheriaconclufusvideretur, id tamen juxtaOpticas ratio- nes & leges , non nifi ex maxima a cratcris intima fuperficie, diftantia & profundi- tate contingebat. In Centro fundi Naturafuum veluti focum conftituifie videba- tur; vere Vulcaniae culinae officinam fempiternofumi flammarumque profluvio fervidam,indecoquendisfulphure, bitumine, caeterifque mineralium fpeciebus, eliquandis exurendifque , occulto quodam molimine funeftifque ftragibus paulo poftedendisoccupatam : fiquidemhalitusintusconclufi; uticontineri nefcii, ita tanto impetu& vehementiahorrendisfragoribus fociara impofitum fibi onusdis- cutiebat , ut mons terrae tremore agitari videretur : quod quandocunque accidc- bat, partes fupremae montismolliores,quse ex cinere, pluviis, caeterifque Mine- raliumquifquiliiscoagmentabantur, tremore concuflTae folutaeque, collium inftar in barathri fundum concidentes , ex varia foni reflexione, eumfragorem , quan- tum quifpiam etiam imperterriti pe£i:oris vir fuftinerc vix poflTet , concitabant. Mfl/m^^quae ex ccntromontis continuoeru6iabatur, novum velutimontemef- ficiebat, mira ftriarum varietate praeditum , quam varia mineralium liquefafio- rum ebullitio in omnes circumfercntiae partes fluxu fuo , coloreque nunc viridi ex sere , modo fulvo ex fulphure , arfenico & fandaracha , jam rubro ex cinna- brio minioque, jam nigro, ex vitriolo aquis mixto, vel ex ipfis cineribus cine- ricio , ingeniofo Naturae penicillo effbrmabat : verum haec omnia in appofita figura LeiSor confideret. Monticulus hic poft ultimum raontis incendium quod

P R ^ F A T I O. Anno 1 63 1. contigic adeo excreverat, ut inde con;e6iurarelicuerit, futurum ali~ quando, ut in eandeni; quam olim obtinebat, altitudinem fit , furredurus , nifi alio incendio fuperveniente defl:ruatur, quod hoc eodem, quo haec fcribo, A nno 1 660. contigit : fiquidem novo & horrendo incendio (aeviens mons, adeo montis verti- cem crateremque disjecit, ut multo hodie demiffior , quam quo eum paulo ante defcripfi, appareat, & confequenter uti majoris.circumferentiae,itaprofundita- tis minoris reperiatur.

His omnibus rite illufiratis Neapolim revcrfus ^ pofiero die in Infulam j^Enaridm, quam & Ilchiam vocant, famae celebritate veteris fcriptoribus notiffimam , & hinc in !P/?/f^r^eoiPuteolanicampi c^w/?Oi Vulcaniumqueforummecontuli jquaecunque tumveteres, tumNeoterici de iislocis admirandaretulerunt, veriffima cfle com- peri , quibus ne hoc loco recitandis tempus perdam , fingula Ledor in Operis hujus lerie opportune inferta reperiet.

Obiervatis omnibus fupradiftis Naturse opcrum , nec non fubterraneorum ef- fe£i:uum,qu3erecenfuimus,prodigiis,continuo mecum volvere ccepi , quaenam in fubterranea oeconomia vis eflepoflet, tantarum tamque potentium rerum effedirix ; intime quoque non infrequenter fubridebam eorum falfa perfuafione deluforum placitum, qui Geocofmi molem a Deo Geoplafta ex limo Terrae cafuali potius aut fortuita limi congerie , quam certaratione formatam coagmentatamque fuiflTe^fim- plicius opinarentur omni interiori conclavium apparatu,omni reconditoriorum Na- turae ufu orbam , omnibus aqu3edu(9:uum incilibus deftitutam, folum limo,lutoque poftdiluvium haud (ecus ac cafei quoddam coagulum condenfatam 5 caeteroquin Tellurisquoddamveluti iTuxnoy oix^©' /«««/^ /?o«c?«f confolidatum defidere , nc- fcio qua mentis pervicacia perperam fibi perfuadent : quibus vcro tum Divinorum operum majeftas, tum fublimium a Natura conftitutorum finium providentia in- notefcitjhi faneinteriorem Geocofmi fabricam multo a communi hominum con- ceptu differentem conftitutionem haberefatebuntur, utpote in qua aeterna Dei Sapientia, cum fundamenta poneretOrbisTerrarum,inea miraarteelaboranda, &juxtaarchitedonicamamuffim in ea rite difponenda, ncc non ad neceflarios to- tiusNaturgeufus in innumeraelementorum receptaculadifponendacuminefFabili quadam induftrialuferit; non minori fanequam in humani corporis,totvitaliuni membrorum officinisdiftin(9:i, tot venarum , nervorum,f?brarum,muiculorumquG dudibnsinftru^ijtotcaecis meatuumfiphonibuspertufi, fabrica conftituenda alla- borarit . Qua de caufa folito molientis ingenii ardore inftimulatus nullum non lapidem movi, ut quantum fieri pofTet, adadeoabftrufamin fubterraneo Vulcani regno latentium rerum fyftafin profundius penetrarem,minimeiisa mehucufque obfervatis contentus , quidquid in Geographicarum relationum monumentis, quodtumTerreniGlobiformam, tum particularium regionumnaturamproprie^ tatemque concernebat, deprompfi, Au6i:ores veteres & no vos Europa:, Afiae, A fri- ca;, Americae Hiftoricos , PhiloIogos,Geographos, Oceanearumque expeditio- num circa univerfum Telluris globum fufcepta moIimina,qu3eque in novarum Re- gionum mariumque incognitorum inventione detefta fuerunt, Naturae prodigia, pari cura collefta intime ponderavi. Acceffit hifce ditiffimum relationum a Patri- bus noftris ex Indiis hucHomam, quot trienniis adventantibus , fadarum fubfi- dium ; dum quaecunqueterramariqueadmirationedignaviderant&exploraranr, fcriptis comprehenfa mihi talium rerum avido, liberali fane animo communica- runt. Ex quarum contemplatiOne rerum dici vix poteft,quanta animum meum ad rerum tumpropriopericuloexpertarum, tum aliorum meis haud incongruarela- tione acceptarum portenta , invaferitadmiratio; admirationemveroquamardens caufarum inquirendarum exceperit defiderium. Singulis itaque cum fingulis Com- binatoriae artis fubfidio ad incudem reduiiis , dum continuo ftudiofae mentis

^flu altius aflurgo , tandem argumenti hucufque forfan intentati, id eft, Mundi Sub- terranei fabricam orditus , quantum ingenii mei imbecillitas permifit , rite con- ceptam,Reip.Litterari3e jam dudum promiffam , & multiplici remorarum obice impeditam, tandem ad DiviniNuminis gloriam bonique communis emolumen- tum in publicam lucem edidi . In quibus omnibus explorandis unicus Divinae Gloriae icopus-mihi propofituseft ^ut videlicet illuc; unde veluti a bonorum omnium originc cun6ia profluxerunt , ad Deum Opt. Max. reducantur, qui fic {emperlaudatus,fine menfura benedidus^atquefemperomniumpoflibilium crea- turarum afFe^u in perpetuas amatus aeternitates. Vale Led:or coeptifque fave.

in qua eorum^ quifuam in hoc Opere injigni variarum Obferva- tionum augmento operam contuierunt, mentiofit,

|Um multorum precibus hujusOperis curam (ufcepiffem , variifqueadtot ItamqueportentoibsNaturge partus,qui nondicam in extremislndiarum loris, fed vel in fingulis Europae Provinciis nullibi non (e {pe6}:andos prae- bent, legitima authoritate ftabiliendos fubfidiis indigerem , operae pretium me fadurum exiftimavi , fi ad prsecipuas Europae Provincias potiffimum ad Socic- tatis noftrae peritiffimos viros litteras expedirem , queis fufcepti Operis inftituto expofito rogarem, ut fi quidin eorum regionibus lateret in aquis, montibus, ipe- luncis , fluminibus , fodinis, herbis , animalibus alibi incognitum, vel exotica Na- turae proprietatc admiratione dignum , ad me traniinittere non gravarentur j fcri- ptum^fa^um ; fiquidem percepta Operis quod moliebar defignatione, finguli ea qualicuitcura&diligentia obftetricantes partuimanus uti adhibere non funt de* dignati, ita quoque non immerito ingratus videri poffem, fi praeftitam in boni com- munis emolumentum operam, filentio involutam praeterirem. Quare eorum no- mina vel in primo hujus ^''oluminis veftibulo, ad ea immortalitati confecranda, cxhibere libuit.

Ferdinandus in. gloriofae mem. Rom. Imper. femper Auguftus, qui pro fapientia fua, & omnigenae {cientiae amplitudine , qua Mundo claruit , uti primus hujusOperismotorextitit, ita quoque qualitteris, qua nummario fubfidio, me quantumvis indignum , ad Operis incepti executionem fbllicitare non deftitit. Quemfecutushaud difparisingenii, &virtutum paternarum fedator , & in Impe- rio fucceffor Leopoldus Primus Auguftus , dereli&m morte gloriofiffimi Parentis operis telam fapiens Filius denuo orditus, tandem juffu fuo continuatoque fubfidio ad finemperduxit, mediatore Sereniffimo Archiduce Leopoldo Guilielmo, qui pro fingulari fuo in me meaque ftudia affe6i:u , huic unice incubuit ; ne quid- quam eorum qu3e tumad Operum meorum editionem , tum potiffimum ad Mundi Suhterranei Opuspraeloparandum neceffariaforent, deforer, Qulbusmerito vel- uti primis acmunificisftudiorummeorumMecgenatibus,fi quidpiam a aoanno- rum decurfu laude dignum in Reip. Litt. bonum a meprodiit, id gratampofte- ritatem iis acceptum ferre velim. Hifce acceffit Emin"' Francifcus Georgms S. ^. I. Ele£i:or & Archiepifcopus Moguntin. necnon Qarolus LudoVicus Sereniffimus S. ^ L Eledor Palatinus , qui inceptam operis defignationem , copiofis fane fubfi- diis urgere non deftiterunt. Horum exemplum (ecuti Sereniff .Juguflus Dux Brunfvicenfis & Lunaeburgenfis , uti & Hungariae primas Francifcus de Lippay Ar- chiepifcopus Strigonienfis ; deinde Eccellent"' 'Bernardus , S. (^. /. Comes de Martinez, meritiffimus protempore Boemici Regni Burggravius& Prorex,una ' cumFratre Maxmilimo fecundum in eodem Regno locum dignitatis obtinente^

infigni liberalitate opus hoc nullo non tempore promoverunt & (bllicitarunt : Haec vero mea raolimina cum inaudiilet SerenifT. Archidux Ferdina?tdus Carohis quid- quid in Tyrolenfi intimumconfiliariumcolIigi&tranfiTjittijuffit.

Hofce (ecuti funt 'P. f^. jindreas Schajfer & Joannes EiJJirt Soc. Noftrse ; hi quid- quidin Hungariamineraliumfodinisdefideraripotuitcuriorunijrarumjinrohtum^ in fubfidiura operis incredibili cura & diligentia undique conquifitum,necnon Authentica Praefeftorum fodinarum attcflatione fiabilitum tranfmiferunt, quorum opera non hoc praefens Opus dumtaxat , fed & Mufeum meum diverfiffimis omnium mineralium fpeciebus locupletatum unacum Mundo Subterraneo,vcluti de pr3edivitethefauro,merito,uti fuo locopatebit, gloriari poterit : Quid veroad operisperfe^tionemcontulerint fubfidii V. P. N.N. ex India huc Romam nego- tiorum caufa advenae, *?. Martinm Martinmj T. Francifcus Dorville^ 'P.Hyacinthw de Magiftrisj l?/BhilippH6 Mjrmzw, aIiiquecompluresGalli,Hifpani,Lufitani, hujus dccurfu Operisj ubifingulorum nominaadducam ,manifeftabitur, Quibusomni- bus, uti par efi, gratias habemus maximas & immortales.

Ego vero, cum ita a natura conftitutus fim, ut iis quae ab Au^oribus ,circa rerum naturaliumvirtutes& prodigiatraditafunt,facilefidem nonhabeam, nifi me vel relationes a viris fide digniffimis indubia attedatione communicatse ; vel propria experientia , & fenfata reruminfpediocertiffimum redderent a Ad hanc veritatem obtinendam ; dici vixpotefi:quantum jamacompluribusannis temporis infumen- dum, quantum expenfarumfaciundum, quanti denique labores exantlandi fue- rint, dumvariaadres ipfas naturae prodigiofas , propriis oculis examinandas infii- tuenda itinera ; abditi fodinarum recefius penetrandi , profunda fubterraneorum vifcerumlatibulaexploranda; VulcaniaNaturxergafi:eria adeunda,lapidum faxo- rumque fodinae examinandae, adeoquenihilquodadoperisfiabilimentum, quo- visffiodo conducere videbatur, omiffum f uerit ; ne quoqueidemmihi, quod iis Audoribus accidit, qui de Lapidum,Gemmarum, Metallorum, caeterorumque foffilium differentiis , herbarumque fpeciebus diverfiffimis, iis ne nomine quidem notis, inutililaboreinconfukiusfcribunt, nedicamdefcribunt, contigeret: di(3:a- rum rerum peritiffimos ipfos , inquam , Chy micos , Aurifabros , Gemmarios , quin &fofrore9, in meosadfcivi Magifiros, quofqueprxfentes non habui, per litteras deobortisdifficultatibusconfulendosduxi, quoruminftrudione eruditior, atque excultior, paulo folidiori fundamento de occultis rerum miraculis me philofophari pofieexpertus : adeoque tibi, LeBor, perfuadeas velim,nilhoc in Opere abditarum cau(arumoccurrere,quodexperimentisamefa^is comprobatum non fir,dum ne- lcio quo inftindiu impulfos firmiter mihiperfuaderem,tunc me intimas rerumna- turalium caufas adeptum dici pofle, fi idemquodnaturainfitafibi facultaref^cir, egoadvivumejufdemprototypon iis in rcbus,inquibusNatura (e imitaripatitur, arte conficerem. QuO; nifi mea me fallat «^^Aca^^Zict, fakem pro modulo meo id prae- fiiti, ut fi obortarum difficukatum fcopulos intima penetrationc, non fuperafie, aliis faltem , femitis jam complanatis , ad proximas rerum caufas aditum apt- ruifle videri poffim. Erit forfan nonnemo alius felicioris ingenii fortem nadus, qui hujus Ariadnei fili dudu penitiora veritatis adita fuo tempore fic aperturus. Ego quod pro ingenii mei imbccillitate potui & debui , juxta concredirum mihi a Patre luminum talentura , prseftiti : neque quifpiam fibi perfuadeat , aliome fine h9ec{cripfifle,quamunicoillo,quxefigloriaDei, qui eft mirabilis in operibusfuisj fiveroexhocnonnihilautlaudis, aut finifira; cenfuras in me emer- ierit ,nihil moror : cum aliam laborum meorum merccdem non ambiam; nifi ilium, qui efl: mercesmagna nimis, & fpes omnium finium terrae. Vale_>.

C APUT I. ^'^^^ ^ occafione hujus Operis, & AuBoris itinerihus.

II. I ^»1 ^^ horrendis terramotihus AnnoT6i%. in Calabria exortis , quihusqua- i ^MA taordecim dierum fpatio AuBor magnovit^fua periculo prafens , ejus •^-^'^^ occafwne magna Natura arcana didicit.

III. De Montis Vefuvii, reliquarumque Infularum exploratione ah Au£iore faB:a.

V. De motu projetlilium paralolico , ^ miris ejus effeBthus. 30

SECT.3. Utilitates quae ex Cofmocentrica arte deduci poflunt. 35-

CapuT UnicUM. Quomodovelocitasmotus gravium adcentrum determinaripoffit. ibid. SECT.4. Centrofophia applicata. 38

IV. De pendulorum ufu in rehus ad Geome- triamfpedantihus. 48

SectioT^E mirifica Centri Natura , & Pr IMA. -^maximo Dei opificio. Pag. i CaP.I. Explicationes definitionum. 2

III. Paradoxa deCentroTerra. 14 Sect. 2. De motu gravium ad Centrum

natura ^ compofitione , ^ quomodoin Munduminferioreminfluant. ibid.

I X. De arcana Montium conftitutione. 6 8 "K. De Montihus in particulari,& arcana eorun-

aut denuo accrefcant , & de mira terre- ftriumpartium transformatione. 76

XV. De inaqualitate fundimaris, cui jungitur hiftoria memorahilisfupra dt^a confir- manS' 97

XVII. De magnetica Ttlluris conftitutione , five de ojfatura Telluris. 103

X,Ylll-Geocofmusfivecorpus terrenum minime homogenea,fedheterogenea natura eft ; (^ de mira rerum varietate , qua corpus terrenum confiat, ^ quodnam verum ^ proprium elementum terreftrefit. 1 07

XIX. De interiori Geocofmi c»nftitutione,offici- nis ^ analogia adhumani corporis mem' hra. iio

|E natura Elementi Aquei, five de Mari , motibufque conti- nuis , quibus id nullo non tempore agitatur, & de miris effedlibus, quos in Mundo Subterraneo prseftat. 1 3 2 CaP.I. De diverfitate motuum , quihus mare nullonontemporeagitatur. ibid.

Cap.I. De fecundo motu Maris generali, ex duohus contrariis Motihus compofito, ^ quem afium Maris , five fluxum ©" refluxum , accejfum quoque ^ receffum, aut intumefccntiam ^ detumefcentiam Maris vocant. 139

Maris intumejcentia acciJat , quando Lu na itf quadrantis /lufiro-Zephyrea parte cenjiitutafuerit; contra Luna in BoreaH- hmfignis , ® in Euro-horeaplaga confti- tuta , tunc maxima intumefcentia contin- gat , trilus videiicet boru antequam ad MeridianumLond/nenfempertin^at.ij t

feptenis horis crefcat, trihia vero tantum decrefcat ; contra vero in Senega Africct fiuvio , aqua maris quuternis horis cre- fcat, oSlonis dcCreJcat. if^

VII. Difquifitio. ly^, Wll.Cur Mare Auftrale^vulgoAdZm, juxta TSf . Vtrum aqualis fit Maris falfedo per uni

Panamam tam infolitos ^ mcredMes\ verJasOceanifemitcudifperfa. 176

fluxui ^ refluxus faciat. Contra in Mari Boreali , vulgo del Nord , juxtaportum Nombre di Dios , caterifque Continen- tis Amerias littorihus vix fenfihilem aftum caufet. i^f

X. DeGurgite admirahiliNorveqia , omnium tottus Orhis Terrarum celeherrimo (s* maximo. ibid.

III. Defalfedtne Maris, ejufque origtne, necejfi- tate, aliijque Oceani mariumque acciden- tihus. 172

Ca.ni fito ad Lacum Agnjnum, nonprocul Neapoli, ^ da Letheuvi^ proprietate qua introeuntcsfuffocatos ititerimit 190

ficie fpetiahiles terram tgnihus plenam effe fatis demonftrant, 194

Yll De perenni duratione ignis , ^ pahulofeu fomento ejufdem. 198

Ylll. jEtna defcriptio,inqua veluti inprototypo quodamSuhterran€0rumignium,eorum- que pahuliindificientis rationes , ut dici foUt,adoculumdemonftrantur. zoo

SfiCT. 2. De Aeris & Ventorum caufis, na- tura.viribus&varietate, quitumin extera Geocofmi fuperficie , tum in internis Subterraneis cavernofis re- gionibus dominantur, 210

VII. Unde proveniat tremor , undulatio, ^ di- verfi gradus intenfioms ^ remijiionis impetus ventorum, ^ quomodo eaperfo- num cognofci poj^it ? 2 ? i

creationem , tum ademolumentum homi- nihusconferunt , produEiione. 237

non ex Suhterraneo Mundo fortiatur, quodque in eo omnis generis meteora, non fecus ac in externajuperfici&^^ aerea re- gione, producantur. 238

XI. Omnes meteorologica imprejfiones , qua in fuhlimi nafcuntur,originemfuarn ah ignihus Suhterraneis trahere demonftrantur. 244,

SECT.I. T^E Fontium, Fluminum, La- "^-^cuum orjgine , eorumque di verfa natura , viribus, proprietati- bus. 247

IV. De lacuum in plamtiehus origine. 26 2 Sect.2. Devariis AquarumdifFerentiis&

nam aqua alicuhifuh terra lateat , cogno- Jcere quis poj^it. 26 f

ingenere, earumque caufis, Cg* de mixtio- tiis cum mineralihus diverjo modo ^ ra- tiofte. 267

IV. Demixturisaquarummedicatarum. 272 Y. Hjdrometri defcriptio, quo aquarum gravi-

INDEX ARGUMENTORUM. SeCT. I. DeThermis, & Aquismedicatis, jll. De aquarum nonnullarum gravitate ^ le- earumque mirificis viribus & pro- 'vitatcearumqueniiracutis. 297

prietacibus m fpecie, quxomnes exjIII. De aquis kthiferii ^ fcrohilus Charoneis Subterraneis originem habere de- deleteriavipollentibus. 301

Cap. I. Deprincipalihui Thermisfea aquis me Jicatis , quizin Geocofmifuperficie paffim occurrunt. ibid.

II, Unde medicata facultas thermarum contra tot at tam differentes morhos profluat. 291

Sect, 4. De miraculis Aquarum , & prodi- giofa quorundam fontlum natura& proprietate. 294

Cap. I. DeColore, fapore, odore, mephitiin nonnullis fontihiu thermifque elucefcen- tihus. 2,95"

rum, lacuum , qua eje£ia quavisinfa- xa aliafque metallicas fpecies conver- tunt. 307

De quarto rerum naturaliumElemento, quamTerramdicimus , iifque qui ex

III. De virihus medicis, caterifque ufihus Mu- minis. 33(J

Cap. I. De definitione , divifione ^ ortu Vi- trioli. ibld.

I I. Utrum Ferrum vere ^ realiter in Ms , me- diante fpiritu Vitrioli,convertipofiit. 394

III. De varietate , virihus , ^proprietatihus, ufuque Vitrioli. 3421

V. Demodofaliumextrahendorum 323 Sect. 2. Cap. I. De Nitro , ejufque fpeciehusSalenitro,

De Mineralium fcu Fofliliumjqux proprie terreum Elementum (apiunt,

Natura, Proprierate, &L)fu ; & de pcrenni Geocofmi quae per eo-

SECT.I.Tr\E Terreftribus portionibus, "■-^arenaceifque corporibus , quae in Geocofmi utero concluduntur.

III. Pericyclofis Naturamirahilis. 35-0 Sect. 2. DeHylocinefi Globi Terreftris,

id ejl, de magna & perpetua Terre- ftrisMateriae feparatione, Arens, Sa- buli, Glarese motu fadla , feu de Ar- gillx , Lapidum , metallicarumque mifturarum refolutione. ^j-i

I L QuidTerrapropriefit, unde generetur , ^ de 'variis terreflrihus fuhflantiis , quas Terras vulgo vocant. 3 5*4

T>e mirifica Ccntxi ^J\(atHra &- maximo Dei Opificio. P R tE F A T I o.